Bathara Guru Nguwasani lan Ngatur Tribuwana

Wiwit babaran iki Jagad Pewayangan sedya ndhudhah jati dhirine para dewa ing ngalam kadewatan pakeliran wayang kulit purwa. Kawiwitan kanthi njlentrehake jati dhirine Bathara Guru.

Ing jagad pakeliran, miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, Bathara Guru iku mujudake panguwasa kang dhuwur dhewe. Iku amarga Bathara Guru kang nyekel kuwasa tumrap Tribuwana utawa ngalam telu, yaiku Suralaya, Surawani lan Suranggangkara.

Suralaya iku papan dununge utawa jagade para dewa, Surawani iku jagade titah datan kasat mata kayadene setan lan Suranggangkara iku jagade manungsa. Suranggangkara uga kasebut Madyapada utawa Ngarcapada.

Jeneng liyane Bathara Guru miturut andharan kang kapethik saka buku Bunga Rampai Wayang Purwa Beserta Penjelasannya anggitane Bondhan Hargana SW lan Muh Pamungkas Prasetya Bayu Aji, weton Cendrawasih, Sukoharjo lan buku Ringgit Wacucal anggitane KRMH H Wirastodipuro, weton ISI Press Solo, yaiku Sanghyang Jagad Pratingkah.

Jeneng iki ngandhut teges yen Bathara Guru iku kang nyekel panguwasa kanggo ngatur ngalam telu, Suralaya, Surawani lan Suranggangkara. Saliyane iku, Bathara Guru uga sinebut Sanghyang Jagadnata, Sanghyang Hutipati, Sanghyang Langin, Sanghyang Nilakanta, Sanghyang Pramesti, Sanghyang Randuwanda, Sanghyang Caturbuja utawa Caturbudha.

Saliyane jeneng-jeneng kang saben sijine ngandhut teges wewenang utawa panguwasa kang kacekel dening Bathara Guru, dewa iki uga isih duwe aran liyane, yaiku Sanghyang Girinata, Sanghyang Manikmaya, Sanghyang Pasopati, Sanghyang Pasuprabu, Sanghyang Wisesa, Sanghyang Mahulun, Sanghyang Pramesti Guru, Sanghyang Syiwa, Sanghyang Bhirawa, Sanghyang Mahadewa Budha lan sawetara jeneng liyane.

Bathara Guru iku putrane Sanghyang Tunggal saka prameswari Dewi Rekatawati utawa Dewi Wirandi. Dewi Rekatawati iku putrane putri raja jin Prabu Yuyut ing nagara Keling. Sedulure Bathara Guru yaiku Sanghyang Ismaya lan Sanghyang Antaga. Bathara Guru duwe prameswari loro, yaiku Dewi Umayi utawa Umaranti lan Dewi Umaparwati. Saka Dewi Umayi, Bathara Guru peputra enem yaiku Bathara Sambo, Bathara Brahma, Bathara Indra, Bathara Bayu, Bathara Wisnu lan Bathara Kala.

Dene saka Dewi Umaparwati, Bathara Guru peputra Bathara Cakra, Bathara Gana utawa Ganesya lan Bathara Asmara, Dewi Umayi iku putrane putri Umaran, wong sugih ing nagara Merut, kalawan Dewi Nurweni. Dewi Nurweni iku putrane putri Prabu Nurangin, raja jin ing nagara Kalingga. Dewi Umaparwati iku putrane putri Umaran kang nomer loro. Dewi Umaparwati kacipta saka woh ranti.

Bathara Guru duwe tunggangan arupa sapi kang aran Handini. Sejatine, Handini iku putrane raja jin Prabu Patanam ing nagara Dahulgiri. Handini duwe sedulur kang lair kembar awujud rakseksa aran Cingkarabala lan Balaupata. Sapi Handiri sekti mandraguna saengga kapuja-puja dening kawula ing nagara Dahulagiri.

Krungu ana pamujan kang ngluwihi umume tumrap sapi Handini, Bathara Guru duka lan banjur tumurun ing Dahulagiri. Bathara Guru kasil ngasorake sapi Handini. Lan sabanjure Handini sedya dadi abdine Bathara Guru.

Cingkarabala lan Balaupata kang ngrewangi Handiri nalika perang tandhing kalawan Bathara Guru uga kalah. Sabanjure rakseksa kembar iku diparingi kuwajiban njaga gapura kayangan Jonggring Saloka, papan dumununge Bathara Guru.

Bathara Guru duwe sedulur beda ibu, yaiku Sanghyang Rudra, Sanghyang Darmastuti lan Sanghyang Dewanjali. Katelune iku putrane Sanghyang Tunggal kang patutan kalawan Dewi Darmani.

Ing carita liya kaandharake manawa Dewi Rekatawati kang wis ngandhut sawetara wulan nglairake awujud endhog. Endhog iku sedya kapecah dening Sanghyang Tunggal. Nanging sadurunge dipecah, endhog iku mumbul ing akasa, nanging bisa kacekel dening Sanghyang Wenang.

Dening Sanghyang Wenang, endhog kasabda supaya dadi bayi lanang cacah telu kang banjur dijenengi Bathara Guru, Bathara Ismaya lan Bathara Antaga utawa Tejamaya. Bayi telu iku banjur kapasrahake marang Sanghyang Tunggal supaya digulawentah kanthi apik.

Bathara Ismaya kaanggep minangka putra panggulu lan dipasrahi kuwajiban nuntun para satriya keturunan trah Witaradya supaya tansah ngugemi paugeraning urip lan dadi manungsa kang utama. Kanggo nglakoni kuwajiban iku Bathara Ismaya nitis marang putune, yaiku Semar.

Bathara Tejamaya antuk kuwajiban nuntun para turune raja-raja ing sabrang segara. Bathara Tejamaya nitis marang Togog. Bathara Guru antuk kuwajiban nguwasani Tribuwana lan nglenggahi dhampar kencana Marcukundamanik ing kayangan Jonggring Saloka. Bathara Guru duwe sanjata sekti mandraguna awujud panah, aran panah Cundamanik.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: