Jim Mangggala Arya Dhandhun Wacana

Ana ing crita-crita pedhalangan?kejaba ing lakon Babad Wanamarta?jenenge paraga wayang siji iki arang-arang banget kepurungu, beda karo jeneng-jenenge para Pandhawa lan Kurawa. Pancen dudu paraga lumrah, karuan iki sawijining tokoh manggalaning para jim kang urip ing kraton kajiman ing alas gung liwang-liwung, Alas Mrentani utawa Mertani alias Alas Wanamarta.

Lakon kasebut, sing kalebu lakon carangan, versine sajake ora mung trima siji loro. Minangka conto, pambabade alas sing sateruse dadi negara Amarta utawa Batanakawarsa utawa Indraprastha kuwi ana sing nyritakake yen sing mrentahake iku Prabu Duryudana, ratu Astina. Pamrihe ora kok dimen Pandhawa bisa duwe nagara, nanging supaya Pandhawa sirna dimangsa sato wana galak utawa jim setan peri prayangan. Jalaran Alas Mrentani ngono kondhang gawat keliwat-liwat, wingit kepati-pati.

Crita liya, sing ndhawuhake mbabad alas wingit kuwi Sri Bagendha Maoswapati, raja Wiratha minangka tandha panarima marang lelabuhane Pandhawa mbengkas reruweting praja. Nalika mbabad alas kuwi, Pandhawa uga dibantu dening wadyabala Wiratha.

Intine lakon Babad Wanamarta iku salah sijine ngene: alas werit sing nedya kababad mau, kraton kajiman kebak brekasakan. Tetunggule jim cacah lima, sing jeneng-jenenge biasane dicritake kadidene: sing pembayun jim Prabu Yudhisthira, panenggake jim Arya Dhandhun Wacana, panengah jim Raden Dananjaya, uga sok ana sing nyebutakake jim Kumbang ali-ali. Warujune jim Nangkula-Sadewa.
Nalika Alas Mrentani wiwit dibabad Bratasena, jim Dandhun Wacana duka yayah sinipi, prentah marang kabeh andhahane supaya ngrangket Bratasena. Bratasena banjur dijalasutra nganti ora bisa ngglawat. Isane mung kari sambat-sambat ngundang Permadi.

Nalika iku Permadi kang diutus ngupadi Sena, sawise sowan Begawan Abiyasa, winisik murih marang pratapan Pringcendhani, ketemu pendhita ula gedhe Begawan Wilwuk. Ana kono pinundhut mantu kadhaupake karo putrine sing sesilih Endang Jimabang, lan pinaringan pusaka lenga jayengkaton, sing kasiate bisa kanggo meruhi kabeh alaming jim setan peri prayangan. Saka Pringcendhani, Premadi nerusake laku. Tekan Alas Mrentani krungu sesambate ingkang raka. Merga wis nggadhuh Jayengkaton, Permadi uninga yen Sena lagi kerangket ing jalasutra, banjur diuwalake saka bebandan, lan dicaosi lenga jayengkaton.

Sawise bisa weruh alaming lelembut, Bratasena genti nglabrag setan brekasakan sing ngreridhu anggone babad alas. Kabeh jim setan kaprawasa, padha lumayu marang ratu-gustine. Sabanjure jim Prabu Yudhisthira sasedulur masrahake kratone marang Pandhawa sakadang. Jim Prabu Yudhisthira manunggal sajiwa marang pambareping Pandhawa. Jim Dhandhun Wacana nunggal sajiwa karo Bratasena sing wiwit kuwi asmane uga banjur nunggak semi karo jenenge manggalaning jim Alas Wanamarta iku. Jim Kumbang Ali-ali manunggal karo Permadi, lan jim Nangkula-Sadewa manunggal karo si kembar warujuning Pandhawa.

Wayang Arya Dhandhun Wacana iku, sing gagrag Jogja apadene Solo, wujude pancen memper karo Werkudara. Bedane, ing gelunge Dhandhun ngagem pasren garudha mungkur. Kampuhe biasane parang rusak, dudu poleng bang-bintulu, lan ora duwe kuku Pancanaka.

(Amien Nugroho, Jaya Baya 48/LX, 30 Juli – 5 Agustus 2006)

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: